Hồi 2019, tôi nhận sửa một chung cư 38m2 ở Mỹ Đình. Chủ nhà đã chi 180 triệu cho đồ đạc, để rồi sáu tháng sau phải tháo toàn bộ kệ giày cao 2m4 ngay lối vào vì mỗi lần mở cửa phải đứng nghiêng người. Nói thẳng, lỗi đó là do tôi. Tôi đã ký bản bố trí đó, và đến giờ tôi vẫn nhớ như in cảm giác ngượng khi tới nghiệm thu. Khi tìm hiểu thiết kế nội thất, tôi tin câu chuyện này đáng đọc trước khi kê món đồ đầu tiên.
Phần diện tích hao hụt thường nằm ở chỗ ai cũng nghĩ là tằn tiện
Cái tủ giày cao sát trần nghe hợp lý ghê: dùng hết chiều cao, đựng được nhiều, không bỏ phí một phân không gian nào. Có điều lối vào căn hộ đó chỉ rộng đúng 1m2, tức là chiếm 2,6% tổng diện tích. Nghe qua không đáng gì. Cái khó là 1m2 đó là chỗ bạn đi qua ngày mấy lần, và không phải góc khuất nào đó ít ai để ý. Cửa tủ mỏng 35cm, cộng thêm khoảng lấy đồ 50-60cm, vậy là nguyên lối vào bị chặn mỗi khi ai đó đứng trước tủ.
Chủ nhà thoạt đầu vẫn cố bào chữa cho giải pháp đó. Sau ba tháng, anh nhắn tôi bằng giọng mệt mỏi: "Mỗi sáng ra khỏi nhà tôi đều phải xoay người như né ai đó." Chúng tôi thay bằng tủ thấp 90cm, dẹp 30cm, ốp gương hết chiều cao lên mặt tường phía trên. Chỗ đựng giảm khoảng 40%, nhưng lối đi rộng hẳn, với cái gương khiến cho khoảng không như nhân đôi. Anh nói câu tôi nhớ mãi: "Đồ đạc đẹp mà chắn đường thì vứt." Mình chép nguyên văn vào notebook làm nghề.
Mình đã tập cách đo bước chân trước khi đo mét vuông
Bây giờ mỗi căn, tôi bỏ ra 3 ngày đầu chỉ để theo dõi thói quen sống chủ nhà. Nghe thì lạ, nhưng đó là bước quyết định sống còn. Tôi ghi lại ai đi lối nào, mấy giờ, cửa nào mở nhiều nhất, đồ hay được để tạm ở đâu. Có căn mình đếm được người vợ đi qua lối bếp 27 lần trong một sáng. Con số đó cho tôi biết nhiều hơn bản vẽ giấy tờ.
Từ những lần quan sát đó, tôi đúc ra mấy con số tối thiểu mà lúc này tôi đưa vào mọi bản vẽ: trước gương phải có tối thiểu 60cm đủ soi với lùi; trước tủ quần áo mở cửa cần 90cm; lối đi giữa hai mảng đồ không thấp hơn 70cm. Dưới mức đó, người ta vẫn đi được nhưng cảm giác ngộp bắt đầu xuất hiện lặng lẽ. Có đợt, một chị khách work from home ở khu Trung Hòa than căn hộ lúc nào đều chật chội dẫu đồ đạc đã bỏ khá nhiều. Tôi chỉ đặt thêm một cái bàn nhỏ 40cm bên ô cửa, để laptop và tách trà. Hết cảm giác ngộp ngay. Hóa ra chuyện đâu phải thiếu mét vuông, mà không có một chỗ cho cơ thể được ngồi đúng tư thế.
Những món đồ đẹp trên catalogue mà chết trong căn hộ nhỏ
Có ba món mình thấy lặp hoài trong các căn dưới 50m2, và món nào cũng đẹp trên hình nhưng thất bại khi lắp vào nhà. Đầu tiên là sofa chữ L cồng kềnh: nó ăn một góc phòng khách, và phần góc đó thì người dùng không đặt được thêm gì. Đổi sang ghế 2 chỗ với đôn rời, cần thì dồn lại, cần thì tản ra. Món thứ hai là bàn trà mặt đá lớn: nó đẹp nhưng chặn lối đi giữa sofa với tủ tivi, với trẻ con thì cạnh bàn chính là chỗ đập đầu quen. Mình đổi bằng bàn tròn đường kính 50cm hay bàn nâng hạ được. Món thứ ba, đèn chùm treo trần thấp: ở căn hộ cao 2,7m, đèn treo xuống chỉ 1,9m thì bước qua phải cúi đầu. Tôi đổi bằng đèn âm trần hay đèn ray gắn sát trần, ánh sáng vẫn đủ mà mắt không bị vướng.
Khi nào nên giữ lại đồ cũ chủ nhà thay vì thay mới
Trong nghề, khá nhiều anh em thiết kế thích thay mới toàn bộ, bởi dễ đồng bộ và dễ tính phí. Tôi từng như thế, thú thật. Nhưng có một lần tại Thanh Xuân, một nhà có chiếc bàn ăn gỗ sờn của bố chồng để lại. Chị vợ muốn giữ, tôi ban đầu khuyên thay. Rồi mình thử một hướng khác: giữ nguyên chiếc bàn, chỉ đánh mài vecni, thay 4 chân cao hơn 5cm cho vừa chiều cao ghế mới. Sau đó tôi dời bàn ra sát cửa sổ, đặt một đèn thả thấp xuống phía mặt bàn. Cả căn hộ 42m2 như đổi hẳn không khí, mà tổng chi dưới 20 triệu. Chị nói bữa cơm giờ ấm hơn hẳn. Mình ngồi chơi ăn một bữa và hiểu ra một điều: đồ cũ giữ ký ức, và ký ức là thứ khiến người thấy nhà là nhà. Từ đó, mình luôn hỏi khách một câu trước khi gợi ý bỏ món nào: "Cái này mang ký ức gì không?" Nếu có, mình tìm một cách giữ nó trước, rồi mới bàn tới chuyện thay.
Nếu bạn đang chuẩn bị sửa một căn hộ nhỏ, hãy làm một việc trước khi mở sách mẫu: đi một vòng quanh nhà với thước dây và một tờ giấy, ghi lại mỗi chỗ bạn phải nghiêng người, phải né, phải nhấc đồ sang một bên để đi. Đó chính là danh sách những chỗ phải thay trước tiên. Còn bạn, món đồ nào trong nhà đang khiến bạn phải né mỗi ngày?