Nhớ lần tôi bước vào một căn hộ ở Vinhomes, chủ nhà khoe vừa sắm bộ sofa da 120 triệu. Nhưng chiếc đèn tuýp trắng 6500K mắc ngay trên đầu khiến nó nhìn chẳng khác nào sofa trong sảnh chờ bệnh viện. Anh chủ cười, tôi thì nghĩ thầm – cái đèn ba trăm nghìn đang hạ gục cả một sofa 120 triệu. Cái trớ trêu là chuyện này tôi gặp hầu như mỗi tuần.
Làm kỹ sư điện rồi chuyển sang chiếu sáng nội thất đã 12 năm, tôi đi khảo sát hơn 300 căn hộ và nhà phố tại Hà Nội lẫn TP.HCM. Nói thẳng, ánh sáng là hạng mục được xem nhẹ nhất trong hầu hết hợp đồng nội thất tôi từng xem qua. Người ta dám chi tiền trăm triệu cho gỗ tự nhiên, đá marble, nhưng lại ngại vài chục triệu cho hệ đèn tử tế. Khi đọc về thiết kế nội thất, tôi hiểu ra phần lớn nhầm lẫn nảy sinh từ cái chỗ tiết kiệm đó.
Tôi vỡ lẽ điều này khi bị gia chủ mời ra khỏi công trường
Năm 2017, tôi nhận đo CRI cho một căn nhà đã hoàn thiện ở khu nhà phố Thảo Điền. Anh chủ mua đèn theo combo từ một shop điện gần nhà, giá rẻ hơn đề xuất của tôi khoảng 40%. Tôi cắm máy đo vào một bóng downlight âm trần: CRI 72, nhiệt độ màu 6500K, độ nhấp nháy cao tới mức điện thoại quay slow-mo thấy rõ vệt sọc. Tôi mở mẫu đèn khác tôi đem theo – CRI 92, 3000K – đặt cạnh cái ghế gỗ walnut. Khác biệt rõ tới mức chủ nhà im lặng. Nhưng thay vì thay đèn, anh đề nghị tôi rút khỏi công trình vì đã lỡ tậu hết hàng rồi. Tôi tức thật, nhưng đồng thời hiểu lẽ: hóa đơn đèn đã xuất rồi. Sau này tôi đúc kết một nguyên tắc: CRI dưới 80 là đèn chỉ đủ để nhìn thấy đường, chẳng đủ để khoe nội thất. Đèn 6500K ánh sáng xanh lạnh sẽ hút hết sắc nâu ấm của gỗ, và vải nhung ghi thành xanh xanh nhạt. Cái sofa 120 triệu không hỏng, nó chỉ bị rọi sai ánh sáng.
Ba lớp đèn mà mọi nhà mẫu đều có còn nhà ở thật thì không
Dạo xem nhà mẫu do chủ đầu tư nào cũng thấy đẹp, về nhà thật thì chẳng hiểu tại sao thấy tối tù mù. Khác biệt nằm ở 3 lớp chiếu sáng. Lớp tổng là downlight âm trần lo chiếu sáng toàn phòng; Lớp điểm là đèn tường, đèn bàn, đèn cây tạo điểm nhấn và chiều sâu; lớp trang trí là led hắt trần, hắt vách, đèn tranh, đèn hắt chân tủ. Tỷ lệ tôi hay dùng là 60% nền, 30% điểm, 10% hiệu ứng – tính theo lux chứ không phải theo số bóng đèn. Lấy ví dụ phòng khách 30m2 cao trần 2,7m: cần tầm 300 lux trên mặt bàn uống nước. Với downlight 7W quang thông 600 lumen, bạn cần tầm 8-10 cái chia đều theo lưới trần. Thêm 2 đèn tường bên sofa, 1 đèn bàn góc đọc sách. Dây led hắt trần phòng khách chỉ nên để dải công suất thấp, tầm 4-5W/m, màu ấm 2700K. Điều tôi thấy buồn là rất nhiều nhà sắm đủ 3 lớp nhưng đấu dây chung một công tắc: bật là sáng hết, chẳng tạo được lớp. Mẹo là tách công tắc theo lớp, và ít nhất một công tắc điều chỉnh độ sáng cho Lớp nền. Chi phí thêm cho một dimmer tốt khoảng 300-500k, đáng từng đồng. Căn hộ nào mà bật một công tắc sáng trưng toàn nhà thì hầu như chắc chắn chủ nhà đang sống với ánh sáng cấp văn phòng.
Màu nhiệt 3000K không phải lúc nào cũng đẹp, và đây là lý do
Nói đến màu nhiệt, nhiều người tưởng 3000K là chuẩn vàng cho mọi phòng. Không hẳn. 2700K ngả vàng đậm, kiểu đèn sợi đốt ngày xưa, hợp nhất với gỗ óc chó, gỗ teak, vải nhung màu nóng. 3000K trung tính ấm, an toàn cho phòng khách, phòng ngủ. 3500K sáng hơn, hợp bếp đá trắng, tủ bếp trắng – vì ánh sáng ấm quá sẽ khiến đá trắng ngả vàng, nhìn như đá cũ. 4000K thì chỉ nên dùng cho gương soi, khu vệ sinh, gara, không nên để trong phòng khách. Tôi từng thử sai chính nhà mình: thay toàn bộ đèn phòng khách từ 4000K sang 3000K, sau một tuần thấy không ổn vì cái tranh sơn màu lam trên tường bị ám vàng. Tôi đành đổi đèn rọi tranh sang 3500K riêng, còn giữ downlight 3000K. Bài học: màu nhiệt phải đi theo vật liệu và màu sơn, chứ không theo sở thích chung.
Chi phí thật cho một hệ chiếu sáng tử tế và cách tôi nói với khách hàng
Lúc báo giá, tôi thường bị hỏi ngay: làm đèn tử tế tốn bao nhiêu. Với chung cư 70m2, đèn cơ bản theo kiểu thầu gói rơi vào tầm 8-12 triệu. Làm tử tế thì khoảng 28-38 triệu – gấp gấp ba lần. Nghe sốc, nhưng tôi thường bóc tách ra cho khách thấy: tầm 15-18 triệu cho downlight CRI trên 90 loại tốt, 6-8 triệu cho đèn nhấn và đèn bàn, 4-6 triệu là led hắt và dây điện âm tường. Chỗ nên tiết kiệm: đèn trang trí hành lang, đèn ban công, đèn nhà vệ sinh – dùng loại phổ thông được. Chỗ không được tiết kiệm: dây điện âm trần (dùng loại 2x1.5 trở lên), công tắc và ổ cắm (hàng chính hãng), và downlight phòng khách vì nó chạy hàng ngày. Cách tôi đàm phán với nhà thầu: đưa bảng chiết tính riêng cho phần đèn, yêu cầu ghi rõ mã CRI và màu nhiệt từng loại đèn trong hợp đồng. Nhà thầu nào né chuyện ghi rõ thì thì nên dè chừng. Nếu ngân sách hẹp, tôi khuyên ưu tiên đèn phòng khách và bếp trước, để sau phòng ngủ cũng được. Còn nếu bạn đang chuẩn bị sửa nhà, nên kiểm tra thử một bóng đèn trước khi tậu toàn lô – mang một mảnh vải sofa và một miếng gỗ mẫu tới cửa hàng, bật thử đèn dưới ánh đó rồi mới quyết.